Gedwongen huwelijk

Een gedwongen huwelijk wordt beschouwd als de verbintenis tussen twee personen van wie er ten minste één niet uit vrije wil en ten volle met het huwelijk heeft ingestemd. Het gaat dus over huwelijken onder fysieke en morele dwang. Terwijl fysieke dwang gemakkelijk herkenbaar is, is morele dwang vaak heel wat subtieler en bijgevolg ook moeilijk op te sporen. Aangezien het principe van een huwelijk met instemming en uit vrije wil vaak anders wordt ingevuld, is het ook niet zo makkelijk om te definiëren wat onder een gedwongen huwelijk dient te worden verstaan.

Over de problematiek van de gedwongen en gearrangeerde huwelijken werden al tal van onderzoeken gedaan. Zo ook een studie uit 2005 (PDF, 6.64 MB) waarin de factoren werden onderzocht die de vrijheid met betrekking tot de keuze van een echtgenoot bij bevolkingsgroepen afkomstig uit het buitenland beperken. Deze studie werd uitgevoerd voor rekening van de minister van sociale integratie en gelijkekansenbeleid, en werd gecoördineerd door het Centrum voor gelijkheid van kansen en voor racismebestrijding. De studie, die zich toespitste op de situatie van vrouwen van buitenlandse afkomst, was gebaseerd op groepsgesprekken en diepgravende individuele interviews met meisjes en vrouwen tussen 16 en 40 jaar. Naast de keuze van de echtgenoot en het huwelijk kwam hierin ook de problematiek van gearrangeerde en gedwongen huwelijken aan bod. In 2009 werden deze resultaten aangevuld met een nieuwe studie (PDF, 1.76 MB) naar de situatie van jongens en mannen van buitenlandse afkomst voor wat gedwongen en gearrangeerde huwelijken betreft. Deze kwantitatieve en kwalitatieve analyse van het proces inzake partnerkeuze en het huwelijk van Marokkaanse, Turkse en Sikh mannen werd door de Universiteit Antwerpen uitgevoerd in opdracht van het Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen.

De problematiek van gedwongen huwelijken dient met de nodige omzichtigheid te worden aangepakt wegens het gevaar voor stigmatisering dat daarmee samenhangt. De praktijk van de gedwongen huwelijken kan immers veeleer worden verklaard door de culturele achtergrond en niet zozeer door specifieke raciale, etnische of godsdienstige kenmerken.

In België werden gedwongen huwelijken echter in het strafwetboek strafbaar gesteld nadat de wet van 25 april 2007 artikel 146 ter in het burgerlijk wetboek had ingevoegd. Dit artikel stelt: “Er is evenmin een huwelijk wanneer het wordt aangegaan zonder vrije toestemming van beide echtgenoten en de toestemming van minstens een van de echtgenoten werd gegeven onder geweld of bedreiging”.

Deze bepaling stelt de ambtenaar van de burgerlijke stand in staat om de voltrekking van het huwelijk te weigeren wanneer het over een gedwongen huwelijk gaat. Het gedwongen huwelijk kan voortaan volledig nietig worden verklaard, en die nietigverklaring kan worden gevraagd door het Openbaar Ministerie, de echtgenoten zelf of iedereen die daarbij belang heeft. Er is eveneens in een strafrechtelijke sanctie voorzien. Een gevangenisstraf van een maand tot twee jaar of een boete van € 100 tot € 500 wordt opgelegd aan iedere persoon die iemand, door geweld of bedreiging, verplicht om een huwelijk aan te gaan. Poging daartoe is eveneens strafbaar.

De verschillende bevoegdheidsniveaus ontwikkelen al verscheidene jaren maatregelen met de bedoeling de kennis van het fenomeen te verbeteren en de gedwongen huwelijken in het kader van hun respectieve bevoegdheden beter te kunnen bestrijden. Met het NAP 2010-2014 (PDF, 287.3 Kb) wil België samen met alle betrokken partners ook de strijd tegen de problematiek kunnen aangaan.