Dubbele familienaam

Tot 2014 kregen Belgische kinderen automatisch de familienaam van hun vader. Slechts in uitzonderlijke gevallen kon een moeder haar familienaam doorgeven aan haar kind. Het Instituut ontving regelmatig meldingen van ouders die hun kind de dubbele naam of de naam van de moeder wilden geven, maar dit niet konden. In 2012 adviseerde het Instituut de beleidsmakers om kinderen automatisch de dubbele naam toe te kennen en zo de gelijkheid van moeders en vaders te waarborgen. Het feit dat een moeder haar naam niet aan haar kind kon doorgeven, was volgens het Instituut een discriminatie op grond van geslacht.

Wetswijziging van 8 mei 2014

Een eerste stap naar meer gelijkheid bij de naamsoverdracht werd gezet met de wet van 8 mei 2014, die geldt voor alle kinderen geboren vanaf 1 juni 2014. Deze wet laat ouders de keuze over de familienaam voor hun kinderen: de dubbele naam, alleen de naam van de moeder of alleen de naam van de vader. Wanneer de ouders het niet eens raken, of bij afwezigheid van een keuze, kreeg het kind automatisch de naam van de vader. De vader kreeg daardoor een vetorecht: hij kon beletten dat het kind (ook) de familienaam van de moeder kreeg.

Sinds de inwerkingtreding van de wet ontving het Instituut een 50-tal meldingen van mama’s  die zich door de nieuwe wet benadeeld voelden. Ze wilden hun familienaam doorgeven aan hun kind maar kregen geen toestemming van de vader of de vader was niet aanwezig om toestemming te geven.

Grondwettelijk Hof

Op 26 november 2014 diende het Instituut een verzoek in bij het Grondwettelijk Hof om de passage van de wet die vaders een vetorecht gaf, te laten vernietigen (persbericht). Op 14 januari 2016 deed het Grondwettelijk Hof uitspraak (persbericht). Het erkent dat een vetorecht voor de vader een discriminatie van de moeder inhoudt en stelt onder meer: “Alleen zeer sterke overwegingen kunnen een verschil in behandeling verantwoorden dat uitsluitend op het geslacht is gegrond. (…) Noch de traditie, noch de wil om geleidelijk vooruitgang te boeken kunnen worden geacht zeer sterke overwegingen te zijn die een verschil tussen de vaders en de moeders verantwoorden (…).”
De wetgever krijgt tot 31 december 2016 om de wet te wijzigen.

Aanbevelingen

Het Instituut beveelt aan om, in geval van onenigheid tussen de ouders of wanneer er geen keuze wordt gemaakt, automatisch de dubbele familienaam toe te wijzen. Een neutrale regel moet de volgorde van de twee namen bepalen. Het Instituut beveelt ook aan een maatregel in te voeren voor vrouwen die door het wetsartikel werden benadeeld, zodat zij alsnog de kans krijgen om hun kind de dubbele familienaam te geven.

Cijfers

Sinds de inwerkingtreding van de wet dragen 4.097 kinderen enkel de naam van hun moeder.  4.276 kinderen kregen de dubbele naam met als eerste naam die van hun vader en 718 kinderen kregen de dubbele naam met eerst de naam van hun moeder (cijfers uit het Rijksregister).